Në fillim, një marrëdhënie me një person me tipare narciste mund të duket pothuajse perfekte. Vëmendja është e madhe, komplimentet janë të shumta dhe komunikimi mund të jetë shumë intensiv. Madje, mund të krijohet ndjesia se më në fund ke gjetur dikë që të kupton plotësisht. Megjithatë, pas kësaj afërsie mund të fillojnë gradualisht manipulimi emocional, kontrolli dhe zhvlerësimi.
Në terapi shpesh dëgjoj pyetjen: “Si nuk e kuptova që në fillim?” Përgjigjja nuk është gjithmonë e thjeshtë, sepse manipulimi emocional në një lidhje zakonisht nuk shfaqet menjëherë. Përkundrazi, ai mund të ndërtohet ngadalë, derisa disa sjellje problematike fillojnë të duken normale.
1. Në fillim të bën të ndihesh i/e veçantë
Një person me sjellje narciste mund të krijojë shumë shpejt afërsi emocionale. Komplimentet, mesazhet e vazhdueshme dhe deklaratat e forta të dashurisë mund të japin përshtypjen e një lidhjeje të jashtëzakonshme.
Në disa raste, kjo vëmendje tepër intensive mund të jetë pjesë e asaj që njihet si shperthim dashurie. Qëllimi nuk është domosdoshmërisht i vetëdijshëm në çdo rast. Megjithatë, duhet treguar kujdes kur intensiteti fillestar pasohet nga kontrolli, presioni ose zhvlerësimi.
2. Gradualisht fillon të testojë kufijtë
Pas fazës së parë, mund të shfaqen sjellje të vogla kontrolluese. Për shembull, partneri mund të komentojë mënyrën si vishesh, të kritikojë miqtë e tu ose të kërkojë vazhdimisht të dijë ku je.
Kur përpiqesh të vendosësh kufij, mund të dëgjosh fjali si: “Po e bëj sepse të dua”, “Ti çdo gjë e merr keq” ose “Pse duhet të kesh sekrete nga unë?”
Në këtë mënyrë, kontrolli emocional mund të maskohet si dashuri, xhelozi apo kujdes.
3. Fillon të dyshosh tek vetja
Një nga format më të njohura të manipulimit psikologjik është manipulimi i realitetit. Partneri mund të mohojë diçka që ka thënë, të minimizojë emocionet e tua ose të ndryshojë versionin e një ngjarjeje.
Për shembull, mund të dëgjosh: “Nuk e kam thënë kurrë këtë”, “Po e ekzagjeron” ose “Je shumë i/e ndjeshëm/me”.
Me kalimin e kohës, mund të fillosh të pyesësh veten: “Mos jam unë problemi?” Pikërisht këtu mund të ndikojë në vetëbesim dhe vetëvlerësim.
4. Nga idealizimi kalon te zhvlerësimi
Personi që dikur të admironte mund të fillojë të kritikojë. Shfaqen krahasimet, ironia, fajësimi ose heshtja ndëshkuese. Si rezultat, ti mund të përpiqesh gjithnjë e më shumë për të rikthyer marrëdhënien e bukur që ekzistonte në fillim.
Kështu, mund të krijohet një cikël manipulimi emocional, ku afërsia dhe dashuria alternohen me distancën, kritikat dhe zhvlerësimin. Kjo paqëndrueshmëri mund ta bëjë edhe më të vështirë të kuptosh çfarë po ndodh në marrëdhënie.
5. Faji përfundon vazhdimisht tek ti
Në një marrëdhënie të shëndetshme, të dy partnerët mund të pranojnë gabimet dhe të kërkojnë falje. Nga ana tjetër, në një marrëdhënie manipuluese përgjegjësia mund të zhvendoset vazhdimisht te partneri tjetër.
Nëse shprehesh se je lënduar, diskutimi mund të përfundojë duke u përqendruar te reagimi yt. Kur zemërohesh, mund të quhesh dramatik/e. Ndërsa kur vendos kufij, mund të akuzohesh se nuk e do partnerin.
Për pasojë, fillon të mendosh shumë për çdo fjalë dhe veprim, vetëm që të shmangësh konfliktin.
Si ta kuptosh se po manipulohesh emocionalisht?
Si psikolog, nuk do të sugjeroja të vendosje menjëherë etiketën “narcist” mbi partnerin. Jo çdo person egoist, xheloz apo manipulues ka çrregullim narcistik të personalitetit. Një diagnozë e tillë kërkon vlerësim nga një profesionist i shëndetit mendor.
Prandaj, në vend që të përqendrohesh vetëm te etiketa, shiko modelin e sjelljes.
Nëse marrëdhënia të bën vazhdimisht të dyshosh tek vetja, të ndihesh fajtor/e, të humbasësh vetëbesimin ose të kesh frikë të shprehësh mendimin tënd, këto janë shenja të manipulimit emocional që nuk duhen neglizhuar.
Në fund, një marrëdhënie e shëndetshme duhet të ketë respekt, komunikim, siguri emocionale dhe kufij të shëndetshëm. Dashuria nuk duhet të të kërkojë të humbasësh veten për të mbajtur dikë tjetër pranë.
Njohja e sjelljes së narcistit në një lidhje, e manipulimit të realitetit, e shperthimit te dashurise, kontrollit psikologjik dhe zhvlerësimit është një hap i rëndësishëm për të dalluar një marrëdhënie toksike dhe për të mbrojtur shëndetin emocional.
