TikTok është kthyer në aplikacionin më të përdorur nga fëmijët dhe adoleshentët edhe në Shqipëri. Shumë prindër e shohin si argëtim, por realiteti është më kompleks. TikTok nuk është thjesht një platformë videosh, por një sistem psikologjik që ndikon drejtpërdrejt në trurin, emocionet dhe identitetin e fëmijës. Në këtë blog do të shpjegojmë si TikTok po krijon ankth, vetëdije të rreme dhe krizë identiteti te fëmijët, si dhe çfarë mund të bëjnë prindërit.
TikTok dhe ankthi te fëmijët
Një nga efektet më të zakonshme është rritja e ankthit. Fëmijët janë të ekspozuar ndaj videove të shpejta, zhurmës, krahasimeve sociale dhe informacionit të pakontrolluar. Algoritmi i TikTok i shfaq fëmijës vazhdimisht përmbajtje që e mban të lidhur emocionalisht, duke e bërë të vështirë ndalimin.
Kjo sjell shpesh:
- nervozizëm
- pagjumësi
- mungesë përqendrimi
- frikë nga gjykimi i të tjerëve
- ankth social
Në shumë raste, fëmija fillon të ketë frikë të mos “mbetet pas” nga shokët ose trendet, duke u futur në një stres të vazhdueshëm.
Vetëdija e rreme dhe iluzioni i perfeksionit
TikTok promovon një realitet të filtruar: fytyra perfekte, jetë luksoze, trupa idealë, pushime, para dhe famë. Fëmijët, sidomos në moshë të vogël, nuk kanë aftësi të plotë për të kuptuar se kjo është shpesh një gënjeshtër vizuale. Për këtë arsye, ata e marrin për të vërtetë atë që shohin dhe fillojnë të ndërtojnë një perceptim të gabuar për jetën dhe veten.
Fëmija fillon të besojë se:
- “Unë nuk jam mjaftueshëm i bukur”
- “Unë nuk jam interesant”
- “Unë nuk jam i suksesshëm”
- “Jeta ime është e mërzitshme”
Kjo ndikon direkt në vetëvlerësim të ulët, depresion tek adoleshentët dhe ndjenjë inferioriteti.
Kriza e identitetit te fëmijët dhe adoleshentët
Një problem serioz që po rritet është kriza e identitetit. Fëmija nuk ndërton më identitetin nëpërmjet përvojave reale, por nëpërmjet komenteve, pëlqimeve dhe ndjekësve. Ai fillon të pyesë veten: “Si duhet të jem që të më pëlqejnë?” Në vend që të zhvillojë personalitetin natyrshëm, ai përpiqet të përshtatet me modelet që sheh online.
Kjo krijon:
- imitimin e sjelljeve të rrezikshme
- kopjimin e influencerëve
- humbjen e autenticitetit
- sjellje teatrale për vëmendje
- varësi nga validimi online
Në psikologji kjo lidhet me varësinë emocionale nga rrjetet sociale dhe formimin e personalitetit të paqëndrueshëm tek fëmijët.
TikTok dhe varësia psikologjike
TikTok është dizenjuar për të krijuar varësi. Video të shkurtra, dopaminë e shpejtë dhe skrollim pa fund. Kjo ul durimin, ul aftësinë e përqendrimit dhe dëmton të mësuarin. Me kalimin e kohës, fëmija fillon të mos e përballojë dot mërzitjen dhe kërkon gjithmonë stimulim të shpejtë nga telefoni.
Prandaj shumë prindër vërejnë që fëmija:
- nuk lexon më
- mërzitet shpejt
- nuk duron dot detyrat
- bëhet agresiv kur i merret telefoni
Çfarë duhet të bëjnë prindërit në Shqipëri?
Prindërit duhet të vendosin kufij të qartë. TikTok nuk duhet të jetë edukatori i fëmijës. Më e rëndësishme është që prindi të jetë i pranishëm, të komunikojë dhe të mos e lërë fëmijën të rritet me modele të rreme që vijnë nga rrjetet sociale.
- limit kohe ditore (30-60 minuta maksimum)
- kontroll i përmbajtjes që ndjek
- biseda të hapura pa kërcënime
- më shumë sport, aktivitet fizik dhe socializim real
- monitorim i shenjave të ankthit dhe izolimit
TikTok mund të jetë argëtues, por për fëmijët mund të kthehet në burim ankthi, depresioni dhe krize identiteti. Nëse prindërit nuk ndërhyjnë, fëmijët rriten me një realitet të rremë, ku vlera e tyre matet me pëlqime dhe ndjekës. Kujdesi, komunikimi dhe kufijtë janë çelësi për një shëndet mendor të mirë tek fëmijët dhe adoleshentët.
