“Është bërë nervoz.” “Nuk do të mësojë.” “Nuk del nga dhoma.” “Më kundërshton për çdo gjë.”
Këto janë fjali që dëgjohen shpesh nga prindërit. Por jo gjithmonë kemi përballë thjesht një adoleshent të vështirë. Ndonjëherë, pas asaj që duket si “sjellje e keqe”, mund të fshihet ankthi tek adoleshenti.
Ankthi tek adoleshentët nuk shfaqet gjithmonë me frikë dhe të qara. Mund të shfaqet përmes nervozizmit, zemërimit, izolimit, problemeve me gjumin, vështirësive në shkollë apo simptomave fizike.
10 shenja të ankthit tek adoleshentët
1. Bëhet nervoz për gjëra të vogla
Një kërkesë e zakonshme përfundon në debat. Nervozizmi tek adoleshenti mund të jetë shenjë e mbingarkesës emocionale dhe jo thjesht mungesë edukate.
2. Nuk dëshiron të shkojë në shkollë
Dhimbje barku para shkollës, të përziera, dhimbje koke apo kërkesa për të qëndruar në shtëpi mund të lidhen me ankthin nga shkolla, presionin e notave, bullizmin ose vështirësitë sociale.
3. Izolohet
Privatësia është normale në adoleshencë. Megjithatë, nëse adoleshenti largohet edhe nga miqtë, familja dhe aktivitetet që më parë i pëlqenin, duhet t’i kushtojmë vëmendje.
4. Ka probleme me gjumin
Mund të flejë shumë vonë, të zgjohet gjatë natës ose të ndihet vazhdimisht i lodhur.
5. Ankohet për shqetësime fizike
Dhimbja e barkut, dhimbja e kokës, tensioni, rrahjet e shpejta të zemrës dhe djersitja mund të shoqërojnë ankthin. Simptomat e vazhdueshme duhen vlerësuar edhe nga mjeku.
6. Ka frikë të gabojë
Perfeksionizmi mund të fshehë frikën: “Po sikur të dështoj?” ose “Po sikur të mos jem mjaftueshëm i mirë?”.
7. Shmang situatat sociale
Nuk dëshiron të dalë, të flasë para klasës apo shqetësohet shumë për mendimin e të tjerëve. Këto mund të jenë shenja të ankthit social tek adoleshentët.
8. Kërkon vazhdimisht siguri
“Je e sigurt që do të shkojë mirë?”, “Po sikur të ndodhë diçka?”, “A mendon se janë mërzitur me mua?”. Kërkimi i vazhdueshëm i sigurisë mund të tregojë ankth.
9. Nuk përqendrohet dot
Prindi mund ta interpretojë si dembelizëm, por mendimet dhe shqetësimet e vazhdueshme mund ta bëjnë të vështirë përqendrimin në mësime.
10. Ka shpërthime emocionale
Pas zemërimit mund të fshihet një adoleshent që nuk di ende të thotë: “Jam i tensionuar dhe nuk po arrij ta përballoj.”
10 mënyra konkrete si ta ndihmojnë prindërit
1. Mos e pyet vazhdimisht “Çfarë ke?”
Thuaji: “Kam vënë re që je më i tensionuar. Kur të duash të flasësh, jam këtu.” Pastaj jepi hapësirë.
2. Dëgjoje pa i dhënë menjëherë këshilla
Vendose telefonin mënjanë dhe dëgjoje për disa minuta pa e ndërprerë. Ndonjëherë adoleshenti nuk kërkon zgjidhje, por të ndihet i kuptuar.
3. Mos ia minimizo frikën
Mos thuaj: “S’ke pse shqetësohesh”. Provo: “E kuptoj që kjo po të shqetëson. Çfarë mund të bëjmë që të bëhet më e menaxhueshme?”
4. Ndajini problemet në hapa të vegjël
Nëse ka ankth nga shkolla, mos mendoni menjëherë për gjithë semestrin. Filloni me detyrën e sotme, provimin e radhës ose një problem konkret.
5. Krijoni rutinë
Orari i gjumit, ushqimi, aktiviteti fizik, shkolla, mësimi dhe pushimi krijojnë më shumë parashikueshmëri në ditën e adoleshentit.
6. Mos e lini ankthin të vendosë gjithmonë
Shmangia mund ta mbajë ankthin gjallë. Ndihmojeni të përballet gradualisht me situatat që e frikësojnë, pa e detyruar papritur.
7. Aktivizojeni fizikisht
Një shëtitje, biçikleta, sporti ose një aktivitet tjetër që i pëlqen mund të ndihmojë. Madje një shëtitje së bashku mund të krijojë edhe mundësi për bisedë.
8. Kujdesuni për gjumin dhe telefonin
Ndihmojeni të krijojë një rutinë më të qetë para gjumit dhe të kufizojë përdorimin e telefonit gjatë natës. Gjumi dhe shëndeti mendor i adoleshentëve janë të lidhur ngushtë.
9. Mësojeni të qetësojë trupin
Kur ankthi rritet, sugjerojini të marrë frymë ngadalë dhe ta nxjerrë frymën edhe më ngadalë. Mund të përqendrohet gjithashtu tek ato që sheh, dëgjon dhe prek rreth vetes për t’u rikthyer te momenti i tanishëm.
10. Kërkoni ndihmë kur ankthi po i kufizon jetën
Nëse ankthi tek adoleshenti vazhdon, përkeqësohet ose ndikon në shkollë, gjumë, ushqim, miqësi dhe jetën familjare, konsultohuni me një psikolog ose profesionist të shëndetit mendor. Në rast të mendimeve apo sjelljeve vetëlënduese, kërkoni ndihmë profesionale urgjente.
Mos shikoni vetëm sjelljen
Kur një adoleshent bërtet, izolohet apo refuzon të shkojë në shkollë, është e lehtë të përqendrohemi vetëm te sjellja.
Por si psikolog do të të ftoja të shikoje emocionin që qëndron pas saj.
Në vend që të mendosh vetëm: “Fëmija im po sillet keq”, pyet veten: “A po përpiqet të më tregojë se nuk po ndihet mirë?”
Sepse ndonjëherë një adoleshent me ankth nuk di të thotë “Kam nevojë për ndihmë”. Ai e tregon përmes sjelljes.
Dhe pikërisht aty ka më shumë nevojë për një prind që nuk e gjykon, por e dëgjon, e udhëheq dhe i tregon: “Nuk ke pse ta përballosh vetëm.”
Libra te sygjeruar:
Si të kuptojmë dhe mbështesim adoleshentët
Arti i te qenit nje adoleshent i shkelqyer
