A të ka ndodhur ndonjëherë të ndjesh ankth të fortë kur futesh në ne vende te mbyllura si ashensori,avioni, tuneli, metroja, autobusi i mbushur, apo një dhomë pa dritare? Për shumë njerëz, këto situata nuk janë thjesht të pakëndshme, por shkaktojnë frikë, panik dhe ndjesi mbytjeje. Arsyeja kryesore shpesh nuk është ashensori apo avioni vetë, por ajo që quhet ankthi i kontrollit.
Çfarë është ankthi i kontrollit?
Ankthi i kontrollit është frika që lind kur një person ndjen se nuk ka kontroll mbi situatën. Truri ynë kërkon siguri dhe parashikueshmëri. Kur ndodhemi në avion apo në ashensor, ne e kuptojmë se nuk mund ta ndalojmë vetë mjetin, nuk mund të dalim menjëherë dhe nuk kemi kontroll mbi drejtimin apo lëvizjen.
Kjo ndjesi “jam i bllokuar” aktivizon menjëherë sistemin e alarmit të trupit dhe sjell simptoma të njohura të ankthit si:
- rrahje të shpejta zemre
- djersitje
- marramendje
- frymëmarrje e vështirë
- ndjesi mbytjeje
- frikë se do humbasësh ndjenjat
- frikë se do vdesësh
Kjo quhet shpesh edhe sulm paniku.
Në fakt, problemi nuk është rreziku real, por mendimet katastrofike që aktivizohen, si:
- “Do ngec ashensori”
- “Do mbytem”
- “Do humbas kontrollin”
- “Në avion nuk dal dot”
- “Do më zërë paniku dhe do turpërohem”
Këto mendime rrisin frikën dhe e bëjnë trupin të reagojë sikur është në rrezik.
Si ta kuptosh që ke ankth dhe jo rrezik real?
Një shenjë e fortë është se frika shfaqet para se të ndodhë diçka. Pra, personi frikësohet vetëm nga ideja. Kjo do të thotë se truri po punon me skenarë të frikshëm dhe jo me realitetin.
Kjo është arsyeja pse shumë njerëz shmangin:
- udhëtimet me avion
- ashensorin në pallate
- metro, autobusë të mbushur
- tunelë ose ura
Këshilla praktike për të ulur ankthin
1. Kontrollo frymëmarrjen
Frymëmarrja e shpejtë rrit panikun. Merr frymë ngadalë:
- 4 sekonda frymë brenda
- 4 sekonda mbaje
- 6 sekonda nxirre jashtë
Kjo ul menjëherë ankthin.
2. Ndrysho fokusin e mendjes
Kur mendja thotë “do ndodhë diçka e keqe”, ktheje vëmendjen te realiteti:
- “Jam në një autobus normal”
- “Jam në avion dhe miliona njerëz fluturojnë çdo ditë”
- “Kjo është ankth, jo rrezik”
3. Mos e lufto simptomën
Sa më shumë ta luftosh panikun, aq më shumë rritet. Pranoje:
“Po ndjej ankth, por do kalojë.”
4. Përdor teknikën e tokëzimit (grounding)
Shiko 5 gjëra rreth teje, prek 4 objekte, dëgjo 3 tinguj. Kjo e kthen trurin në momentin real.
5. Ekspozimi gradual
Zgjidhja më e fortë psikologjike është ekspozimi:
- fillo me ashensor për 1 kat
- pastaj 2 kate
- pastaj më shumë
Në avion, fillo me fluturime të shkurtra. Truri mëson se nuk ka rrezik.
Kur duhet ndihma e psikologut?
Nëse frika po të pengon jetën, punën ose udhëtimet, terapia është zgjidhje shumë efektive. Sidomos terapia njohëse-sjellore (CBT) ndihmon të ndryshosh mendimet që e ushqejnë ankthin.
Përfundim
Frika nga vendet e mbyllura nuk është dobësi, por një reagim i sistemit të sigurisë së trurit. Problemi nuk është hapësira, por mënyra si truri e interpreton atë. Me teknika të thjeshta, ekspozim gradual dhe ndërhyrje psikologjike, ankthi mund të reduktohet ndjeshëm dhe personi mund të rifitojë ndjenjën e kontrollit dhe qetësisë në çdo situatë.
Lexo çdo ditë libra psikologjikë për të kuptuar më mirë mendimet dhe emocionet e tua, sepse njohuria është hapi i parë drejt kontrollit të ankthit dhe përmirësimit të shëndetit mendor.
