A ke menduar ndonjëherë pse je më i ndjeshëm se të tjerët, pse e ke të vështirë t’u besosh njerëzve ose pse reagon në një mënyrë të caktuar kur përballesh me stres? Këto pyetje lidhen drejtpërdrejt me formimin e personalitetit. Por a lindim me personalitetin apo ai formohet gjatë jetës? Nëse do të ishim në një seancë psikologjike, do të të shpjegoja se përgjigjja nuk është vetëm njëra ose tjetra. Personaliteti formohet nga ndërveprimi mes gjenetikës, temperamentit, fëmijërisë, familjes, mjedisit dhe përvojave të jetës.

Çfarë është personaliteti?

Personaliteti përfshin mënyrën se si mendojmë, ndiejmë, sillemi dhe reagojmë ndaj situatave të ndryshme. Ai ndikon në marrëdhëniet tona, mënyrën si përballojmë stresin, vetëbesimin, komunikimin dhe vendimet që marrim. Që në fëmijëri mund të vërejmë ndryshime mes njerëzve. Një fëmijë mund të jetë i qetë dhe i rezervuar, ndërsa një tjetër energjik, impulsiv dhe shumë i shoqërueshëm. Këto dallime lidhen me temperamentin, i cili ka edhe bazë biologjike. Megjithatë, temperamenti është vetëm fillimi i historisë së zhvillimit të personalitetit.

Gjenetika dhe formimi i personalitetit

Gjenetika luan një rol të rëndësishëm në formimin e personalitetit. Mund të lindim me prirje për të qenë më të ndjeshëm, më të qetë, më impulsivë ose më të hapur ndaj përvojave të reja. Por kjo nuk do të thotë se personaliteti ynë është përcaktuar plotësisht që në lindje. Mendoje si një farë: ajo ka karakteristikat e saj, por mënyra se si do të rritet varet edhe nga toka, kujdesi dhe kushtet ku zhvillohet. E njëjta gjë ndodh edhe me personalitetin.

Fëmijëria dhe personaliteti

Në terapi mund të të pyesja: “Çfarë ndodhte kur ishe fëmijë dhe shprehje frikë, zemërim ose trishtim?” Përgjigjja mund të na tregojë shumë. Fëmijëria ndikon në zhvillimin emocional dhe formimin e personalitetit. Një fëmijë që dëgjohet, mbështetet dhe ndihet i sigurt mund të zhvillojë më lehtë vetëbesim dhe siguri emocionale. Nga ana tjetër, kritikat e vazhdueshme, mungesa e vëmendjes, konfliktet familjare ose përvoja të tjera të vështira mund të ndikojnë në mënyrën se si një person e percepton veten dhe marrëdhëniet. Për shembull, një fëmijë që dëgjon vazhdimisht “nuk bën asgjë siç duhet” mund të rritet me frikën e gabimit dhe nevojën për perfeksion.

Familja dhe personaliteti

Familja ka rol të rëndësishëm në zhvillimin e personalitetit, sepse është mjedisi i parë ku mësojmë si funksionojnë marrëdhëniet. Në familje mësojmë:
  • si shprehet dashuria;
  • si zgjidhen konfliktet;
  • si vendosen kufijtë;
  • si përballojmë emocionet;
  • si kërkojmë ndihmë;
  • si reagojmë ndaj gabimeve.
Megjithatë, prindërit nuk janë faktori i vetëm. Shkolla, miqësitë, kultura, marrëdhëniet romantike dhe përvojat personale ndikojnë gjithashtu në zhvillimin psikologjik dhe personalitetin.

A mund të ndryshojë personaliteti?

Po. Personaliteti ka njëfarë qëndrueshmërie, por nuk është plotësisht i pandryshueshëm. Përvojat e reja, marrëdhëniet, vetëdija emocionale dhe psikoterapia mund të ndihmojnë një person të ndryshojë modele të caktuara mendimi dhe sjelljeje. Në terapi nuk do të përpiqeshim të ndryshonim atë që je. Do të përpiqeshim të kuptonim pse reagon në mënyrën që reagon. Në vend që të pyesësh: “Pse jam kështu?” provo të pyesësh: “Çfarë më ka mësuar të reagoj kështu dhe çfarë mund të ndryshoj sot?”

Përfundim

Pra, a lindim me personalitetin apo e formojmë? Përgjigjja është: të dyja. Formimi i personalitetit është rezultat i ndërveprimit mes gjenetikës, temperamentit, fëmijërisë, familjes, mjedisit dhe përvojave të jetës. E kaluara mund të shpjegojë shumë nga mënyra se si mendon, ndien dhe reagon sot. Megjithatë, ajo nuk duhet të përcaktojë të gjithë të ardhmen tënde. Duke njohur më mirë veten, emocionet dhe modelet e sjelljes, mund të zhvillosh mënyra më të shëndetshme për të krijuar marrëdhënie, përballuar vështirësitë dhe jetuar më mirë me veten.