A ju ka ndodhur ndonjëherë të mendoni: “Pse më ndodh gjithmonë e njëjta gjë?” Ndonjëherë ndryshojnë njerëzit, puna ose situata. Megjithatë, historia duket sikur përsëritet. Mund të zgjedhim përsëri një marrëdhënie që na lëndon.Mund të reagojmë njësoj ndaj konflikteve. Në disa raste, mund të heqim dorë nga diçka që e dëshirojmë vërtet. Në psikologji, kjo lidhet shpesh me modelet e sjelljes dhe modelet emocionale. Këto modele krijohen gradualisht gjatë jetës.

Çfarë janë modelet e sjelljes?

Modelet e sjelljes janë mënyra që përsërisim për të menduar, ndier dhe vepruar. Me kalimin e kohës, disa prej tyre bëhen automatike. Në terapi, një pyetje e rëndësishme është: “Çfarë është e njohur për ty, edhe nëse nuk të bën mirë?” Mendja njerëzore shpesh kërkon atë që njeh. Prandaj, e njohura mund të duket më e sigurt se e panjohura. Megjithatë, diçka e njohur nuk është gjithmonë diçka e shëndetshme.

Si krijohen këto modele?

Shumë modele fillojnë në fëmijëri. Mënyra se si kemi marrë dashuri, vëmendje, kritikë ose mbështetje mund të ndikojë në jetën e mëvonshme. Për shembull, një fëmijë që merr vlerësim vetëm kur është i përsosur mund të mësojë të kërkojë gjithmonë aprovimin e të tjerëve. Në të njëjtën mënyrë, një fëmijë që mëson të fshehë emocionet mund të ketë vështirësi t'i shprehë ato si i rritur. Megjithatë, e kaluara nuk përcakton domosdoshmërisht të ardhmen. Përvojat krijojnë modele, por modelet mund të ndryshohen.

Pse i përsërisim të njëjtat modele?

Shpesh mungon vetëdija emocionale. Kur një reagim bëhet automatik, nuk e analizojmë më. Thjesht reagojmë. Për shembull, mund të mendojmë: “Nuk jam mjaftueshëm i mirë”. Pastaj, fillojmë të sillemi sikur kjo është e vërtetë. Mund të mendojmë gjithashtu: “Askush nuk më kupton”. Si rezultat, mund të largohemi nga njerëzit edhe kur kemi nevojë për afërsi. Në terapi psikologjike, qëllimi është të kuptojmë këto modele. Më pas, mësojmë të krijojmë mënyra të reja reagimi.

Si mund t'i thyejmë modelet?

1. Identifiko modelin që përsëritet. Fillimisht, shkruaj situatat që të ndodhin shpesh dhe vëzhgo çfarë kanë të përbashkët. 2. Vëzhgo emocionet e tua. Pyet veten se çfarë ndien përpara se të reagosh. 3. Dallo të njohurën nga e shëndetshmja. Mos e konsidero diçka të mirë vetëm sepse e ke përjetuar shumë herë. 4. Kontrollo mendimet automatike. Në këtë mënyrë, mund të kuptosh nëse po reagon ndaj situatës së sotme apo ndaj një përvoje të kaluar. 5. Pyet veten çfarë po kërkon. Ndonjëherë, pas një sjelljeje fshihet nevoja për dashuri, siguri, vëmendje ose pranim. 6. Vendos kufij të shëndetshëm. Për shembull, mëso të thuash “jo” kur diçka nuk të bën mirë. 7. Ndrysho një reagim në të njëjtën kohë. Në vend që të përpiqesh të ndryshosh gjithçka, fillo me një sjellje konkrete. 8. Mos e fajëso veten. Shumë modele janë krijuar nga përvoja që nuk i ke zgjedhur vetë. 9. Prano emocionet e vështira. Nuk ke nevojë të presësh që frika ose faji të zhduken për të bërë një zgjedhje të shëndetshme. 10. Kërko ndihmë kur është e nevojshme. Nëse modeli përsëritet vazhdimisht, terapia psikologjike mund të ndihmojë në kuptimin dhe ndryshimin e tij.

Një ushtrim i thjeshtë për sot

Merr një fletë dhe shkruaj një situatë që të përsëritet shpesh. Së pari, shkruaj çfarë ndodhi. Më pas, shkruaj çfarë ndjeve. Pastaj, shkruaj çfarë mendove. Në fund, shkruaj si reagove. Tani pyet veten: “Çfarë mund të bëj ndryshe herën tjetër?” Ky ushtrim të ndihmon të krijosh distancë mes emocionit dhe reagimit. Për këtë arsye, mund të bëhet një hap i parë drejt ndryshimit.

Një këshillë për ta mbyllur

Herën tjetër që mendon “Pse më ndodh gjithmonë e njëjta gjë?”, ndrysho pyetjen. Pyet veten: “Çfarë po përsëris unë?” Pastaj, pyet: “Çfarë po më tregon kjo për veten time?” Më në fund, pyet: “Çfarë mund të bëj ndryshe këtë herë?” Sepse ndryshimi nuk fillon gjithmonë duke ndryshuar njerëzit rreth nesh. Përkundrazi, shpesh fillon duke kuptuar veten. Dhe pikërisht aty, fillon mundësia për të krijuar modele të reja, marrëdhënie më të shëndetshme dhe një jetë më të vetëdijshme.