A ju ka ndodhur ndonjëherë të ndieni një simptomë fizike aq të fortë, sa të bindeni se keni një sëmundje serioze?
Ndoshta zemra ju ka rrahur shumë shpejt, keni ndier dhimbje në gjoks, marramendje, mpirje në duar ose vështirësi në frymëmarrje. Keni bërë analiza, EKG, vizita te mjekë të ndryshëm dhe përgjigjja ka qenë e njëjtë:
“Gjithçka është në rregull.”
Megjithatë, simptomat vazhdojnë.
Nëse e keni përjetuar këtë situatë, nuk jeni vetëm. Si psikolog, takoj shpesh njerëz që jetojnë me frikën se kanë një sëmundje të rëndë, ndërkohë që burimi i simptomave është ankthi.
Ky nuk do të thotë se simptomat janë “në kokën tuaj”. Përkundrazi, ato janë reale, por shkaktohen nga mënyra se si sistemi nervor reagon ndaj stresit dhe ankthit.
Pse ankthi shkakton simptoma fizike?
Kur truri percepton rrezik, edhe nëse ai nuk është real, aktivizon mekanizmin e mbijetesës, të njohur si lufto ose ik (fight or flight).
Në atë moment trupi përgatitet të përballet me rrezikun:
- zemra rreh më shpejt;
- frymëmarrja bëhet më e shpejtë;
- muskujt tendosen;
- rritet adrenalina;
- ndryshon qarkullimi i gjakut;
- sistemi tretës ngadalësohet.
Këto reagime janë normale kur përballeni me një rrezik real. Problemi lind kur ky alarm ndizet edhe pa një kërcënim të vërtetë.
Atëherë shfaqen simptomat fizike të ankthit, të cilat mund të jenë aq bindëse sa shumë njerëz mendojnë se vuajnë nga një sëmundje serioze.
Mbi cilat sëmundje mund të ngjajë ankthi?
Ankthi nuk është një sëmundje fizike, por simptomat e tij mund të ngjasojnë me shumë probleme shëndetësore.
- Infarkti i zemrës
- Aritmitë
- Astma
- Hipertensioni
- Hipotensioni
- Hipertiroidizmi
- Hipoglicemia
- Migrena
- Gastriti
- Refluksi gastroezofageal
- Sindroma e zorrës së irrituar (IBS)
- Fibromialgjia
- Lodhja kronike
- Vertigo
- Anemia
- Spazmat muskulore
- Çrregullimet vestibulare
- Epilepsia
- Skleroza multiple
- Alergjitë dhe disa gjendje të tjera.
Megjithatë, disa prej tyre ngatërrohen shumë më shpesh me simptomat fizike të ankthit.
1. Infarkti ose sëmundjet e zemrës
Shumë njerëz përjetojnë:
- dhimbje në gjoks;
- rrahje të forta të zemrës;
- ndjesi presioni;
- frikë se zemra do të ndalet.
Pikërisht për këtë arsye shumë persona drejtohen në urgjencë duke menduar se po pësojnë infarkt.
2. Astma ose problemet me mushkëritë
Ankthi mund të shkaktojë:
- mungesë ajri;
- ndjesinë sikur nuk merrni frymë plotësisht;
- shtrëngim në kraharor;
- frymëmarrje të shpejtë.
Shpesh personi fillon të kontrollojë vazhdimisht frymëmarrjen, duke e përkeqësuar edhe më shumë situatën.
3. Sëmundjet neurologjike
Shumë persona përjetojnë:
- mpirje në duar;
- mpirje në këmbë;
- ndjesi shpimi gjilpërash;
- dobësi muskulore;
- marramendje;
- ndjesi sikur do të humbin ndjenjat.
Këto simptoma shpesh krijojnë frikën se bëhet fjalë për një problem neurologjik.
4. Problemet e stomakut
Truri dhe zorra komunikojnë vazhdimisht.
Prandaj ankthi mund të shkaktojë:
- dhimbje stomaku;
- fryrje;
- të përziera;
- diarre;
- kapsllëk;
- humbje oreksi.
Nuk është rastësi që stomaku quhet shpesh “truri i dytë”.
5. Çrregullimet hormonale
Lodhja, djersitja, dridhjet, nervozizmi dhe rrahjet e zemrës mund ta bëjnë personin të mendojë se ka probleme hormonale ose me tiroiden.
Pse analizat dalin normale?
Kjo është pyetja që dëgjoj më shpesh në terapi.
“Nëse është ankth, pse ndihem kaq keq?”
Sepse ankthi nuk krijon vetëm mendime. Ai aktivizon të gjithë trupin.
Kur adrenalina dhe kortizoli qëndrojnë të larta për një kohë të gjatë, trupi vazhdon të jetë në gjendje alarmi.
Prandaj analizat mund të jenë normale, ndërsa ju vazhdoni të ndieni simptoma fizike.
Si ta dalloni ankthin nga një sëmundje fizike?
Ka disa shenja që e bëjnë më të mundshëm ankthin:
- simptomat shfaqen gjatë stresit ose pas një periudhe të vështirë;
- analizat dhe vizitat mjekësore janë normale;
- simptomat ndryshojnë nga dita në ditë;
- një ditë ju dhemb gjoksi, ditën tjetër stomaku ose koka;
- simptomat përkeqësohen kur filloni t’i kontrolloni vazhdimisht.
Megjithatë, është shumë e rëndësishme që çdo simptomë e re ose e fortë të vlerësohet fillimisht nga një mjek, për të përjashtuar shkaqe të tjera mjekësore. Vetëm pasi problemet fizike të jenë përjashtuar, mund të konsiderohet ankthi si shkaku më i mundshëm.
Pse ankthi përkeqësohet sa më shumë që e kontrolloni trupin?
Imagjinoni sikur dikush t’ju thotë:
“Mos mendo për një elefant.”
Çfarë ndodh?
Menjëherë mendja juaj krijon figurën e elefantit.
E njëjta gjë ndodh edhe me ankthin.
Sa më shumë të kontrolloni:
- pulsin,
- frymëmarrjen,
- tensionin,
- çdo dhimbje,
- çdo rrahje të zemrës,
aq më shumë truri bindet se ekziston rreziku dhe vazhdon të mbajë të ndezur alarmin.
Ky cikël quhet rrethi vicioz i ankthit.
A mund të largohet ankthi?
Po.
Lajmi i mirë është se ankthi trajtohet.
Shumë njerëz mendojnë se duhet të jetojnë gjithmonë me këto simptoma, por kjo nuk është e vërtetë.
Me ndihmën e psikoterapisë, personi mëson:
- të kuptojë si funksionon ankthi;
- të mos i interpretojë menjëherë simptomat si shenjë sëmundjeje;
- të ulë frikën nga simptomat fizike;
- të ndërpresë ciklin e ankthit;
- të rikthejë ndjesinë e kontrollit mbi jetën.
Sa më pak të trembeni nga simptomat, aq më pak fuqi ka ankthi mbi ju.
Një mesazh për ty
Nëse ke kryer kontrollet e nevojshme mjekësore dhe rezultatet kanë dalë normale, ka shumë mundësi që simptomat që po përjeton të lidhen me ankthin.
Mos i neglizho kurrë kontrollet mjekësore, por nëse mjeku ka përjashtuar një problem fizik, mos lejo që frika të të bindë se ke një sëmundje të rëndë.
Ankthi mund të jetë shumë bindës, por ai mund të kuptohet, të trajtohet dhe të menaxhohet. Të kërkosh ndihmë është hapi i parë drejt rikthimit të qetësisë dhe cilësisë së jetës.
