A ke menduar ndonjëherë pse disa njerëz e kanë të vështirë t’u besojnë të tjerëve? Pse disa kanë frikë të madhe nga braktisja? Ndërsa të tjerë kërkojnë vazhdimisht kontroll, vëmendje ose admirim? Përgjigjja nuk lidhet gjithmonë me një çrregullim të personalitetit. Megjithatë, mënyra se si funksionon personaliteti mund të na ndihmojë të kuptojmë më mirë mendimet, emocionet, sjelljen dhe marrëdhëniet. Në terapi, shpesh u shpjegoj pacientëve se të gjithë kemi tipare të ndryshme personaliteti. Megjithatë, disa tipare mund të bëhen shumë të forta dhe të ngurta. Si pasojë, ato mund të krijojnë vështirësi në jetën e përditshme dhe në marrëdhëniet me të tjerët.

Çfarë janë çrregullimet e personalitetit?

Çrregullimet e personalitetit janë modele të vazhdueshme të mënyrës se si një person mendon, ndien, sillet dhe krijon marrëdhënie me të tjerët. Këto mënyra të të menduarit dhe të sjelljes janë shpesh të vështira për t’u ndryshuar dhe mund të krijojnë probleme në jetën e përditshme. Kur këto tipare janë të forta, zgjasin për një kohë të gjatë dhe ndikojnë ndjeshëm në familje, marrëdhëniet në çift, shoqëri, punë ose mirëqenien emocionale, mund të flasim për një çrregullim të personalitetit. Sipas klasifikimit tradicional të DSM-5-TR, përshkruhen 10 çrregullime specifike të personalitetit. Ato organizohen në tre grupe kryesore.

Grupi A – Sjellje të pazakonta dhe distancim

1. Personaliteti paranojak

Karakterizohet nga mosbesimi dhe dyshimi i vazhdueshëm ndaj njerëzve. Personi mund ta ketë të vështirë t’u besojë të tjerëve. Për këtë arsye, marrëdhëniet me njerëzit mund të bëhen më të vështira.

2. Personaliteti skizoid

Personi mund të preferojë vetminë dhe distancën emocionale. Gjithashtu, mund të ketë më pak interes për marrëdhënie të afërta dhe aktivitete sociale.

3. Personaliteti skizotipal

Mund të karakterizohet nga mendime, perceptime ose sjellje të pazakonta. Përveç kësaj, personi mund të përjetojë vështirësi në krijimin dhe ruajtjen e marrëdhënieve të afërta.

Grupi B – Emocione intensive dhe impulsivitet

4. Personaliteti antisocial

Ky çrregullim lidhet me një model të shpërfilljes së të drejtave të të tjerëve. Mund të shoqërohet me mashtrim, impulsivitet dhe papërgjegjshmëri. Gjithashtu, personi mund të ketë vështirësi në respektimin e normave shoqërore.

5. Personaliteti borderline

Çrregullimi borderline i personalitetit lidhet me paqëndrueshmëri emocionale dhe impulsivitet. Gjithashtu, mund të shfaqet një frikë e fortë nga braktisja. Marrëdhëniet mund të jenë intensive dhe të paqëndrueshme. Në terapi mund të dëgjoj: “Kur mendoj se dikush po largohet nga unë, më duket sikur gjithçka po shembet.” Prandaj, terapia synon të ndihmojë personin të kuptojë dhe të menaxhojë më mirë emocionet.

6. Personaliteti histrionik

Karakterizohet nga emocionalitet i theksuar dhe nevojë e madhe për vëmendje. Personi mund të ndihet jo rehat kur nuk është në qendër të vëmendjes.

7. Personaliteti narcistik

Çrregullimi narcistik i personalitetit mund të përfshijë një ndjenjë të ekzagjeruar të rëndësisë personale. Gjithashtu, mund të ketë nevojë të madhe për admirim dhe vështirësi me empatinë.

Grupi C – Ankth dhe frikë

8. Personaliteti shmangës

Ky çrregullim lidhet shpesh me frikën nga kritika dhe refuzimi. Gjithashtu, personi mund të përjetojë ndjenja pamjaftueshmërie. Ai mund të dëshirojë afërsi me njerëzit. Megjithatë, frika nga refuzimi mund ta bëjë të tërhiqet.

9. Personaliteti i varur

Karakterizohet nga një nevojë e madhe për kujdes dhe mbështetje nga të tjerët. Personi mund ta ketë të vështirë të marrë vendime në mënyrë të pavarur. Për më tepër, mund të përjetojë frikë të fortë nga ndarja ose humbja e një marrëdhënieje.

10. Personaliteti obsesiv-kompulsiv (OCPD)

Ky çrregullim lidhet me perfeksionizmin, rregullin dhe nevojën për kontroll. Personi mund t’i kushtojë shumë rëndësi mënyrës se si duhet të realizohen gjërat. Si pasojë, fleksibiliteti dhe marrëdhëniet me të tjerët mund të vështirësohen. Eshtë e rëndësishme të dimë se OCPD nuk është e njëjta gjë me OCD-në.

A do të thotë një tipar se kemi çrregullim personaliteti?

Jo. Ky është një dallim shumë i rëndësishëm. Në terapi mund të dëgjoj: “Jam shumë perfeksionist. A do të thotë kjo se kam çrregullim personaliteti?” Përgjigjja është: jo domosdoshmërisht. Të gjithë mund të kemi disa nga këto tipare. Një çrregullim personaliteti nuk përcaktohet nga një sjellje e vetme. Për diagnozën nevojitet një vlerësim profesional.

A mund të trajtohen çrregullimet e personalitetit?

Po. Psikoterapia mund të ndihmojë në njohjen e modeleve të mendimit dhe sjelljes. Gjithashtu, mund të ndihmojë në menaxhimin e emocioneve dhe përmirësimin e komunikimit. Me kalimin e kohës, personi mund të ndërtojë mënyra më të shëndetshme për të përballuar vështirësitë dhe marrëdhëniet. Si psikolog, një mesazh që dua të mbash mend është: mos e kthe diagnozën në etiketë. Të dallosh disa karakteristika te vetja ose tek dikush tjetër nuk mjafton për të përcaktuar një çrregullim. Në fund, të kuptosh personalitetin është një hap i rëndësishëm drejt njohjes së vetes. Ndërsa diagnoza e një çrregullimi të personalitetit kërkon gjithmonë vlerësim profesional. Shënim: Ky material është informues dhe edukues. Ai nuk zëvendëson vlerësimin, diagnozën ose trajtimin nga një profesionist i kualifikuar i shëndetit mendor. Na shkruani nese doni informacione me te detajuara