Shtatzënia dhe lindja janë dy nga periudhat më transformuese në jetën e një gruaje. Përveç ndryshimeve fizike, organizmi përjeton një “stuhi hormonale” që ndikon drejtpërdrejt në emocionet, mendimet dhe mënyrën se si nëna përjeton çdo ditë. Shumë gra ndihen të lumtura një moment dhe të përlotura në tjetrin, pa e kuptuar pse. Kjo është normale, sepse hormonet gjatë shtatzënisë dhe pas lindjes se bebit ndikojnë ndjeshëm në shëndetin mendor, humorin dhe mirëqenien emocionale.
Të kuptosh këto ndryshime është hapi i parë për t’u kujdesur për veten dhe për të kërkuar ndihmë nëse është e nevojshme.
Hormonet gjatë shtatzënisë: Pse ndryshon humori?
Gjatë shtatzënisë, nivelet e estrogjenit dhe progesteronit rriten ndjeshëm për të mbështetur zhvillimin e bebit. Këto hormone ndikojnë edhe në mënyrën se si funksionon truri. Për këtë arsye, shumë gra përjetojnë luhatje humori, ndjeshmëri emocionale, ankth, lodhje ose vështirësi në përqendrim.
Për shembull, një grua mund të përlotet lehtësisht, të shqetësohet më shumë për shëndetin e bebit ose të irritohet më shpejt nga situata të përditshme. Këto reagime janë normale dhe lidhen me ndryshimet hormonale që ndikojnë në funksionimin e trurit dhe në gjendjen emocionale.
Në të njëjtën kohë, rritet edhe niveli i kortizolit, i njohur si hormoni i stresit. Edhe pse kjo është pjesë e procesit normal të shtatzënisë, stresi i tepërt mund të ndikojë negativisht në shëndetin mendor të nënës.
Si të kujdeseni për shëndetin mendor gjatë shtatzënisë?
Edhe pse ndryshimet hormonale nuk mund të shmangen, disa zakone të thjeshta mund të bëjnë një ndryshim të madh.
- Flini mjaftueshëm dhe krijoni një rutinë të rregullt gjumi.
- Ecni çdo ditë ose bëni aktivitet fizik të lehtë, sipas këshillës së mjekut.
- Ushqehuni shëndetshëm dhe mos anashkaloni vaktet.
- Flisni me partnerin ose një person të besuar për frikërat dhe emocionet tuaja.
- Mos e krahasoni veten me nënat që shihni në rrjetet sociale. Çdo shtatzëni është unike.
- Nëse ankthi ose trishtimi zgjasin për javë të tëra, konsultohuni me mjekun ose psikologun.
Kujdesi për shëndetin mendor gjatë shtatzënisë është po aq i rëndësishëm sa kontrollet mjekësore dhe kujdesi për zhvillimin e bebit.
Hormonet pas lindjes: Pse shumë nëna nuk ndihen vetvetja?
Pas lindjes, organizmi kalon një nga ndryshimet hormonale më të shpejta që mund të përjetojë një grua. Brenda pak ditësh, nivelet e estrogjenit dhe progesteronit bien ndjeshëm. Në të njëjtën kohë rriten oksitocina, e cila ndihmon në krijimin e lidhjes me foshnjën, dhe prolaktina, hormoni përgjegjës për prodhimin e qumështit.
Këto ndryshime, së bashku me mungesën e gjumit dhe lodhjen, mund të ndikojnë fort në shëndetin mendor.
Për shembull, një nënë mund të ndihet jashtëzakonisht e lumtur ndërsa mban bebin në krahë, por pak orë më vonë të shpërthejë në lot pa një arsye të dukshme. Një tjetër mund të ndihet vazhdimisht e shqetësuar nëse foshnja po fle mjaftueshëm ose po ushqehet si duhet. Këto ndjenja janë të zakonshme në javët e para pas lindjes.
Shumë gra përjetojnë edhe vështirësi në përqendrim, harresë, mungesë energjie dhe ndjenjën se nuk po bëjnë mjaftueshëm si nëna. Kjo nuk do të thotë se janë prindër të këqij. Në shumicën e rasteve, këto ndjesi lidhen me ndryshimet hormonale dhe lodhjen fizike.
Nëse trishtimi, ankthi ose mungesa e shpresës zgjasin më shumë se dy javë, mund të bëhet fjalë për depresion pas lindjes, një gjendje që kërkon ndihmë profesionale dhe nuk duhet të neglizhohet.
Si të kujdeseni për shëndetin mendor pas lindjes?
Periudha pas lindjes kërkon po aq kujdes për nënën sa edhe për foshnjën.
- Pranoni ndihmën e partnerit, familjarëve ose miqve.
- Pushoni sa herë që fle bebi, edhe nëse shtëpia nuk është perfekte.
- Mos kërkoni perfeksion. Të jesh një nënë “mjaftueshëm e mirë” është më e rëndësishme sesa të jesh perfekte.
- Dilni për një shëtitje të shkurtër në ajër të pastër kur është e mundur.
- Gjeni kohë për veten, qoftë edhe 15 minuta në ditë.
- Nëse ndiheni të mbingarkuara emocionalisht ose mendoni se nuk po ia dilni, kërkoni ndihmë nga një psikolog ose mjek. Sa më herët të kërkohet mbështetje, aq më i lehtë është rikuperimi.
Hormonet gjatë shtatzënisë dhe pas lindjes se bebit kanë një ndikim të madh në shëndetin mendor të nënës. Luhatjet e humorit, ankthi, lodhja dhe ndjeshmëria emocionale janë shpesh pjesë normale e këtij transformimi. Megjithatë, kur simptomat bëhen intensive ose zgjasin për një kohë të gjatë, është e rëndësishme të mos injorohen. Informimi, mbështetja e familjes dhe kujdesi për mirëqenien mendore ndihmojnë çdo nënë ta përjetojë këtë etapë me më shumë qetësi, besim dhe siguri.
